Bir Kolektif Bellek Çalışması: 12 Eylül / A Study of Collective Memory: September 12

Başlama tarihi: Mart 2010
Bitiş tarihi: Haziran 2012
Destekleyenler: Global Dialogue, Modiva Filmcilik, Anadolu Kültür

For English information on the project, please click.

Proje hakkında detaylı bilgi için tıklayınız.

Darbenin üzerinde 30 yıldan fazla bir zaman geçti. Günümüzdeki tartışmalar Türkiye’de “bir bellek konjonktürü”nün oluştuğu göstermekte. Öte yandan geçmişle hesaplaşma tartışmaları yöntem açısında zayıf kalmakta. Bellek ve Kültür Sosyolojisi Çalışmaları Derneği (BEKS) tarafından 2010 yılında ‘Bir Kolektif Bellek Çalışması: 12 Eylül’ adlı araştırma, bu boşluğu doldurmak amacıyla başlatıldı. 12 Eylül 1980 darbesinin, öncesi ve sonrasıyla, gerek Türkiye’nin ortak toplumsal belleğindeki yerini, gerekse farklı kolektif bellek grupları için farklı anlamlarını ortaya çıkarmayı amaçlayan bu çalışma, şimdiye kadar dışarıda bırakılan tanıklıklara başvurarak geçmişle hesaplaşma sürecinin başlatılmasına katkı sunmayı hedefledi. 12 Eylül 1980 darbesi gibi tüm toplumu kesen travmatik bir tarihsel olayla gerçek bir toplumsal hesaplaşmanın nasıl, hangi biçimlerde ve hangi koşullarda gerçekleştirilebileceğini ortaya çıkarılması kuşkusuz bu çalışmanın esas amacını oluşturdu.

Saha çalışması kapsamında İstanbul, Ankara, İzmir, Diyarbakır, Mardin, Artvin, Çorum, Fatsa, Konya, Trabzon, Yozgat, vb. gibi farklı şehirlerde, farklı yaşlarda, farklı sınıfsal ve etnik kökene sahip toplam 150 kadın ve erkekle derinlemesine görüşmeler yapıldı. Nesnel tarihsel doğru arayışındansa farklı öznelliklerin darbe sürecindeki tanıklılığı aktarmak amacıyla örneklemin siyasi aidiyet açısından temsil niteliğinin yüksek olmasına dikkat edildi. Bu amaçla, 1980 öncesi dönemde kendini “devrimci”, “ülkücü” olarak tanımlayanların yanı sıra aynı dönemde kendini ‘tarafsız’ olarak niteleyen kişilerle de görüşme yapıldı. Süreçten doğrudan etkilenen 78 kuşağının yanı sıra, saha çalışmasına, 1980’de 6 ile 56 yaş aralığında olanlar ve 1980 sonrası doğanlarda dâhil edildi. Saha çalışması, izlenen yöntem açısından da özgün bir yaklaşıma sahipti. 12 Eylül hafızasını harekete geçirebilmek için derinlemesine görüşme soru cetveline karşılık gelen “Türkiye’nin Sesi” isimli kurmaca bir gazete hazırlandı.

Reklamlar